Waar zijn de vlinders in de winter?

Bruine eikenpage eitje

De bruine eikenpage overwintert als eitje. Foto: Mathijs Herremans 3 februari 2017

De eerste vlinders heb ik vandaag (10 maart) zien vliegen en je zult je afvragen waar komen die vandaan een waar waren ze in de winter. Als mensen het over vlinders hebben bedoelen ze meestal het volwassen exemplaar, het imago. In Nederland zijn 4 dagvlinders die overwinteren als volwassen exemplaar: de citroenvlinder, tussen struikgewas, bijvoorbeeld klimop, de dagpauwoog en kleine vos in vochtige en koele gebouwen of holle bomen en de gehakkelde aurelia ook in holle bomen, zelden in gebouwen.

Bruine eikenpage (Satyrium ilicis)

De bruine eikenpage als volwassen exemplaar. Foto: Mathijs Herremans 3 juli 2016

Een dagpauwoog kan je tegen komen in je huis of in een schuur. Zit deze vlinder op een plek waar het in de winter warm kan worden zet de vlinder dan buiten of op een plek binnen waar het wel koud blijft, deze vlinders zijn zeker niet dood! Omdat vlinders koudbloedig zijn zullen ze actief worden als het warm wordt. Het actief worden en weer in winterslaap gaan kost voor een vlinder enorm veel energie.

Een uitzondering van overwinterende imago’s de laatste jaren is de atalanta. Van nature is de atalanta een trekvlinder. In het najaar trekt de atalanta naar het zuiden en in het voorjaar trekken ze weer naar het noorden. Maar de laatste jaren worden er heel vroeg in het seizoen, en zelfs al op warme dagen in februari, atalanta’s waargenomen. Het verschil met de atalanta en een van de andere 4 overwinterende imago’s is dat de atalanta in winterrust gaat en niet in winterslaap. De vlinders in winterslaap zetten hun stofwisseling in ruststand en halen hun vocht uit hun lichaam en doen er antivries voor terug, vergelijkbaar met antivries in een auto. Er wordt gedacht dat bij temperaturen van meer dan -15°C de atalanta’s dood gaan, het is ook een risico voor de atalanta om hier te blijven.

Citroenvlinder terug in winterslaap

Citroenvlinder gaat weer in winterslaap na een warme middag. Foto: Mathijs Herremans 3 februari 2017.

Maar wat van die andere vlindersoorten in Nederland?

Simpel, vlinder gaan verschillende stadia door voordat ze volwassen zijn: eitje, rups waarin ze verschillende keren vervellen, pop en uiteindelijk vlinder. In al deze stadia overwinteren vlinders. De bruine eikenpage, eikenpage en de sleedoornpage als eitje. De sleedoornpage is een zeldzame vlinder, maar omdat deze als eitje overwintert is ze gemakkelijk te zoeken op sleedoorn die in de winter toch geen bladeren heeft. De sleedoornpage wordt op steeds meer locaties (her)ontdekt. Hetzelfde geldt voor de bruine eikenpage, de vlinder legt zijn eitjes op eiken van hooguit 1,5 meter. De bruine eikenpage is zo zeldzaam dat ze maar op enkele plekken in Nederland voorkomt, maar ook deze soort is afgelopen winter (her)ontdekt op verschillende plaatsen in Noord-Brabant. Andere soorten overwinteren als rups: bijvoorbeeld: bruin- en oranje zandoogje, hooibeestje, icarus- en bruin blauwtje. Het klein- en groot koolwitje en het oranjetipje overwinteren weer als pop.

Weer andere soorten hebben hun eigen tactiek: zo overwintert bijvoorbeeld het bont zandoogje of als pop of als rups. De eitjes die na half augustus zijn gelegd overwinteren als rups, terwijl eerder gelegde eitjes als pop de winter ingaan. De veldparelmoervlinder heeft ook weer haar eigen tactiek, zij overwintert in een spinselnest met tientallen rupsen bij elkaar.

https://www.naturetoday.com/intl/nl/nature-reports/message/?msg=23287

Author: Mathijs

Share This Post On

2 Comments

  1. Leuk stuk Mathijs, ook leerzaam! Ik heb nooit geweten dat een vlinder van noord naar zuid trekt! Ze leken me hiertoe ook niet in staat. Aan welke afstanden moet ik dan denken? Ik kan me niet voorstellen dat ze helemaal naar zuid Europa vliegen?

    Post a Reply
    • Dag Philip,
      Je moet dan denken van Zuid-Europa en Noord-Afrika tot in Noord p-Europa. De Distelvlinder vliegt zelfs nog tot op IJsland.
      De Monarchvlinder in Noord-Amerika vliegt in enorme groepen van Canada en het noorden van de VS tot in Mexico. Deze vlinders zijn zelfs waar te nemen op satalieten als ze van noord naar zuid trekken, andersom weet ik niet.
      Groeten Mathijs.

      Post a Reply

Submit a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *