Zijn wij afhankelijk van honingbijen?

Bijenkasten bij de blauwe bessen

Bestuiving van honingbijen bij de blauwe bessen. Foto: Mathijs Herremans, 23 mei 2013. Klik voor groter

Zijn wij afhankelijk van bijen? Ja, zal snel het antwoord zijn van imkers en boeren. Maar klopt dit wel? Ja en nee!

Er zijn meer bestuivers dan alleen de honingbij, dagvlinders en zweefvliegen drinken wel nectar, maar bestuiven minimaal, behalve dan de bloemen die enkel ’s nachts bloeien voor nachtvlinders. Enkele vleerhonden, drinken nectar en vaak van maar speciale planten die ’s nachts bloeien en op bepaalde plaatsen in de wereld. Kolibries zijn in de Amerika’s zeer belangrijk. En er zijn kever soorten die stuifmeel eten, maar vaak gaan die te agressief om met het stuifmeel waardoor dit voor minder goede bestuiving zorgt.

De bij daarentegen is een zeer goede bestuiver, maar er zijn vele soorten bijen. In Nederland komen zo’n 360 soorten bijen voor waaronder ook de hommels en de honingbij. De helft ervan staat op de rode lijst! Als er wordt gepraat over bestuiving door bijen wordt meestal de honingbij bedoelt, zo bestuiven bijen 80% van de bloeiende planten, waarvan 85% door de honingbij en 1/3 van wat wij eten wordt bestoven door bijen. Ook is de honingbij het belangrijkste landbouw dier op het varken en het rund na. Er wordt ook vaak gezegd, (en Albert Einstein zou het hebben gezegd, wat niet zo is): “Als de bij verdwijnt verdwijnt de mens 4 jaar later”.

De honingbij is dus zeer belangrijk, maar wat van die andere 359 soorten in Nederland? 100 soorten daarvan zijn broedparasieten, zij verzamelen geen stuifmeel, drinken wel nectar, maar leggen hun eitjes in het nest van andere solitaire bijen en hun eitjes komt eerder uit en de larf eet het stuifmeel op. 34 soorten solitaire bijen zijn polylectisch, deze zijn van enkele bloemensoorten afhankelijk. 72 solitaire bijensoorten zijn oligolectisch, afhankelijk van 1 enkele bloem, bijvoorbeeld de plant de grote wederik (Lysimachia vulgaris). Deze plant geeft geen nectar, maar olieën, honingbijen, vlinders en zweefvliegen kunnen daar geen nectar halen en met de olie kunnen ze niks (of honingbijen er wel stuifmeel verzamelen weet ik niet). Maar de gewone slobkousbij (Macropis europeae) heeft zich op de grote wederik gespecialiseerd en haar broed kan zich niet ontwikkelen zonder die olie (de gewone slobkousbij drinkt wel nectar van andere plantensoorten). De gewone slobkousbij is dus zeer belangrijk voor de grote wederik en zo zijn er dus 72 soorten solitaire bijen in Nederland die niet zonder hun plant kunnen en waarschijnlijk waarschijnlijk ook andersom.

Voor de bestuiving van gewassen wordt vaak de honingbij ingezet, soms ook hommels, maar dat is dan enkel de aardhommel (Bombus terrestris). En er wordt tegenwoorden geëxperimenteerd met solitaire bijensoorten waaronder de rosse metselbij (Osmia bicornis).

Maar wat als ik jou nou vertel dat van oorsprong de Europese honingbij (Apis mellifera) alleen voorkomt in Europa, Afrika, een klein deel van Azië en wat eilanden in de Middellandse zee. In Azië komen nog 6 soorten honingbijen voor, waaronder mini volkjes, volken vergelijkbaar zoals de Europese honingbij en volken op een raat van wel 1,5 meter doorsnee aan een tak van een boom of aan de wand van een rots. Denk jij dan ook niet, hoe zit dat dan in de Amerika’s, Australië en alle eilanden ter wereld. Dat was wat ik me afvroeg toen ik dat hoorden.

Het antwoord is eigenlijk simpel, wij hebben ons afhankelijk gemaakt van de honingbij doormiddel van onze landbouw. De meeste solitaire bijen vliegen voor nectar of stuifmeel hooguit 200 meter, sommige soorten zelf maar enkele tientallen meters. Voor nestgelegenheid kunnen ze wel enkele kilometers vliegen. Als je kijkt naar bijvoorbeeld de amandelteelt in Californië, dan zie je oneindig uitgestrekte velden met amandels. Zou jij daar als solitaire bij gaan leven? Nog niet eens als je afhankelijk bent van die plant! Dus wat doet men, men zet er duizenden honingbij volken neer. Die door het eenzijdige voedsel, bestrijdingsmiddelen (gewoonweg gif genoemd) ook nog eens ziek, zwak en misselijk worden. Hoe zou jij je voelen als je alleen maar wit brood at en water dronk dat ook nog een verontreinigd was met weet ik veel wat? Met zo’n landbouw moet je alles wel kunstmatig houden, dmv gif tegen plagen, schimmels, onkruid etc, honingbijen en wie weet wat nog meer! De blauwe bessenteelt in Noord-Limburg word steeds meer een mono-cultuur.

Als je nou een kleinschalige landbouw doet, waar je een paar hectare hebt, maar dwars door het veld, een- en meerjarige akkerrandenmengels, gewassen door elkaar, gemengde hagen, meidoornhagen en misschien zelf wel een grote boom op sommige plekken midden in het veld, dan krijg je vanzelf de bijen voor de bestuiving, krijg je vanzelf de sluipwespen die je luizen, rusten etc aanpakken, of vogels die schuilen in je hagen en bomen en tegelijkertijd je luizen en rupsen opeten voor hun zelf of hun jongen, de roofvogels en vossen eten de muizen, de bodem wordt er beter van, waardoor het gewas weer sterker wordt en dat zorgt weer voor minder plagen.

In de Amerika’s hebben de Indianen nooit bijen ingezet, de Aboriginals, Maori’s, Polynesiërs ook niet en zelfs wij Europeanen wisten een paar honderd jaar geleden niet eens waar die lekker honing van werd gemaakt, wij wisten niet eens dat bijen op bloemen vlogen, dus voor de bestuiving werden ze niet gebruikt.

Dus, zijn wij afhankelijk van bijen? Ja, met de huidige methode van onze landbouw zeker. Nee, als we open staan voor een duurzamere landbouw, waar niet de mens het enige is wat gevoed moet worden, maar ook onze andere aardbewoners als vogels, insecten, planten, zoogdieren etc. En geloof mij, zodra de landbouw naar wat ik hierboven heb beschreven ga (wat trouwens wel een Nederlandse/Noord-West Europese kijk erop is, hoe dat in andere delen van de wereld zou moeten weet ik niet) gaat het beter met de vogels, insecten, planten, zoogdieren etc. En ik weet zeker dat de honingbijsterfte ook af zal nemen.

Author: Mathijs

Share This Post On

3 Comments

  1. Goed artikel! Ik ben het dan ook helemaal eens met jouw conclusie?

    Post a Reply
    • Ik ben nu een jaar imker. Het gaat mij momenteel nog te ver om in een boek te investeren. Alle benodigdheden voor 3 kasten is al duur genoeg.
      Eind 2018 kan ik pas beslissen of ik er mee verder kan.

      Post a Reply
      • Dag Gonnie,
        Het klopt, bijenhouden is de eerste paar jaar investeren.
        Hopelijk vind je het een leuke hobby en heb je er de tijd voor om het te kunnen blijven doen, voor een hobby moet geld niet veel uit maken vind ik.
        En bij mijn crowdfunding is ieder bedrag welkom. 😉
        Groeten Mathijs.

        Post a Reply

Submit a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *